เศรษฐกิจโลกปีระกาเผชิญ 5 ความท้าทาย

Credit Photo: ฐานเศรษฐกิจ

เศรษฐกิจโลกในปี 2560 แม้จะมีแนวโน้มการขยายตัวมากกว่าปี 2559 ที่เพิ่งผ่านพ้นไป แต่ก็จะเป็นพัฒนาการที่ดีขึ้นกว่ากันไม่มากนัก เนื่องจากปัจจัยเสี่ยงที่ยังมีอยู่มาก ตั้งแต่การเมืองระหว่างประเทศไปจนถึงภาพรวมเศรษฐกิจที่ขาดสเถียรภาพ แต่ 5 ปัจจัยเสี่ยงหลักที่เป็นความท้าทายมากที่สุดสำหรับรัฐบาลทั่วโลกนั้น ได้แก่

 กระแสกีดกันทางการค้าและประชานิยม

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ)ได้ออกรายงานเตือนว่านโยบายของภาครัฐที่เป็นไปในแนวประชานิยม (popularism) และปกป้องตลาดภายในประเทศ (protectionism)ด้วยการตั้งกำแพงการค้าขึ้นมา มีความสัมพันธ์กับการเติบโตทางเศรษฐกิจในอัตราที่ซบเซา

ในรายงานว่าด้วยแนวโน้มเศรษฐกิจโลก หรือ World Economic Outlook ฉบับล่าสุด มอริส ออฟส์ทเฟลด์ หัวหน้านักเศรษศาสตร์ของไอเอ็มเอฟ ได้ให้ทัศนะในเชิงติงเตือนว่า การหันกลับไปใช้นโยบายประชานิยมและกีดกันการค้า เท่ากับเป็นการเดินถอยหลังทางการค้า ซึ่งผลที่เกิดขึ้นมีแต่จะทำให้สภาวะซบเซาของเศรษฐกิจโลกที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนั้น ยิ่งถลำลึกและต้องใช้เวลาในการแก้ไขปัญหายาวนานขึ้น

แนวโน้มการก่อกระแสดังกล่าวในสหรัฐอเมริกา ประจักษ์ชัดนับตั้งแต่สองผู้สมัครตัวแทนพรรครีพับลิกันและเดโมแครตในศึกเลือกตั้งชิงตำแหน่งประธานาธิบดีเมื่อเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา ต่างชูนโยบายปกป้องอุตสาหกรรมภายในประเทศและถอยห่างออกจากมาตรการการค้าเสรีที่รัฐบาลชุดก่อนๆของสหรัฐฯให้การสนับสนุนเสมอมา แม้แต่ฮิลลารี คลินตัน อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศของรัฐบาลโอบามาซึ่งเป็นตัวแทนพรรคเดโมแครต ก็ยังพูดชัดในช่วงหลังๆของการหาเสียงว่าเธอไม่สนับสนุนการเข้าสู่ข้อตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจแห่งภาคพื้นแปซิฟิก (ทีพีพี) ของสหรัฐฯเช่นกัน แม้ว่าการบรรลุข้อตกลงดังกล่าวซึ่งจะนำไปสู่การเป็นตลาดการค้าเสรีของ 12 ประเทศสมาชิก ถือเป็นผลงานชิ้นโบแดงของประธานาธิบดีบารัก โอบามาก็ตาม

และไม่ใช่เฉพาะทีพีพีเท่านั้น แม้แต่ข้อตกลงการค้าเสรีอเมริกาเหนือ (นาฟตา) ที่ก่อตั้งขึ้นมาแล้วกว่า 2 ทศวรรษระหว่างสหรัฐฯ แคนาดา และเม็กซิโก โดนัลด์ ทรัมป์ ก็ขู่ว่าจะเจรจาให้สหรัฐฯถอนตัวออกเช่นกันหากอยู่แล้วเสียประโยชน์

นางคริสติน ลาการ์ด กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ ระบุว่า นโยบายใดๆก็ตามที่เป็นอุปสรรคกีดกันการค้าถือเป็นรูปแบบการประพฤติปฏิบัติทางเศรษฐกิจที่ผิดพลาด และจะก่อให้เกิดผลลัพธ์เชิงลบไม่ว่าจะเป็นการสกัดกั้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ ไม่เอื้อให้เกิดการสร้างงานหรือเพิ่มค่าจ้างแรงงาน และจะซ้ำเติมแนวโน้มเศรษฐกิจโลกที่ซบเซาอยู่แล้วให้อ่อนแอยิ่งขึ้น

Brexit และภาวะไร้เสถียรภาพในยุโรป

ปี 2560 เป็นปีที่ทั้งฝรั่งเศส เยอรมนี และเนเธอร์แลนด์ ซึ่งเป็นสมาชิกสหภาพยุโรป (อียู) จะต้องจัดการเลือกตั้งทั่วประเทศ พรรคการเมืองขวาจัดชาตินิยมในทั้งสามประเทศได้รับคะแนนนิยมเพิ่มมากขึ้นจนเชื่อว่าหากได้รับชัยชนะ จะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมากต่อนโยบายทางเศรษฐกิจซึ่งอาจไม่เป็นผลดีต่อยูโรโซนหากมีการนำมาตรการในลักษณะกีดกันการค้าและปกป้องตัวเองมาใช้มากขึ้น ปรากฏการณ์ดังกล่าวจะเกิดขึ้นเป็นภาพใหญ่ในอียู ขณะที่เหตุการณ์สำคัญที่สุดในภาคพื้นยุโรปจะเป็นการเข้าสู่กระบวนการแยกตัวออกจากอียูของอังกฤษ ที่เรียกว่า Brexit ภายใต้มาตรา 50 ของสนธิสัญญาว่าด้วยสหภาพยุโรป

แม้ว่าในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา บทบาทและอิทธิพลของอังกฤษในเวทีเศรษฐกิจโลกจะเจือจางลง แต่ผลกระทบจากการลงประชามติออกจากอียูในเดือนมิถุนายนที่ผ่านมาก็เห็นได้ชัดเจนในตลาดทุนและตลาดปริวรรตเงินตราทั่วโลก ค่าเงินปอนด์ของอังกฤษดำดิ่งลงสู่ระดับต่ำที่สุดในรอบ 186 ปีเมื่อนางเทเรซา เมย์ นายรัฐมนตรี ประกาศจะเริ่มกระบวนการเจรจาเพื่อการถอนตัวกับอียูในเดือนมีนาคมที่จะถึงนี้

กระบวนการดังกล่าว หากยิ่งยืดเยื้อใช้เวลายาวนาน ( 2 ปีหรือกว่านั้น) ก็ยิ่งหมายถึงความไม่แน่นอน ไม่มั่นคง ซึ่งจะส่งผลทุบราคาสินทรัพย์และสกุลเงินของยุโรปให้ยิ่งอ่อนยวบลง ชะลอการลงทุนใหม่ๆ และการจับจ่ายใช้สอยของประชาชน กดให้เศรษฐกิจยุโรปในภาพรวมอ่อนแอลง

 นโยบายการเงินมาถึงขีดจำกัด

มาตรการผ่อนคลายในเชิงปริมาณทางการเงิน หรือ คิวอี (Quantitative Easing) ที่ทั้งธนาคารกลางของสหรัฐฯ อียู อังกฤษ รวมทั้งญี่ปุ่น นำมาใช้ในระยะ 8 ปีที่ผ่านมาหลังโลกเผชิญวิกฤตการเงิน จะเริ่มมาถึงจุดตีบตันไม่สามารถขยายเวลาการใช้คิวอีหรือขยายขนาดของโครงการได้อีกต่อไปในปีนี้

จากสถิติของ 4 ธนาคารกลางข้างต้น ชี้ว่า ในระยะ 8 ปีที่ผ่านมามีการใช้มาตรการคิวอีเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจไปแล้วระหว่าง 6 ล้านล้านถึง 18 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ส่วนใหญ่อยู่ในรูปพันธบัตรรัฐบาลของประเทศเหล่านั้น แม้ว่ามาตรการคิวอีจะให้ผลลัพธ์ทันทีในการสร้างสภาพคล่องทางการเงินในระยะสั้นๆ แต่ผลตอบแทนก็ลดลงเรื่อยๆจนกระทั่งเชื่อว่า ทั้งธนาคารกลางยุโรป (อีซีบี) และธนาคารกลางแห่งอังกฤษ (บีโออี) จะค่อยๆยุติการใช้มาตรการคิวอีลงในปีนี้ ซึ่งหากเป็นเช่นนั้น ตลาดจะได้รับแรงกระทบมาก และในประเทศญี่ปุ่นเองก็มีการถกเถียงกันในสภามากขึ้นเกี่ยวกับนโยบายคิวอีว่า จุดไหนและเมื่อไหร่ธนาคารกลาง (บีโอเจ) ถึงควรจะต้องลดและยกเลิกการเข้าซื้อพันธบัตรรัฐบาล

 นโยบายการคลังจะตึงมือมากขึ้น

รายงานฉบับเดือนตุลาคม 2559 ของไอเอ็มเอฟ ประเมินสถานการณ์เกี่ยวกับนโยบายการคลังในกลุ่มประเทศอุตสาหกรรมพัฒนาแล้ว ว่าจะตึงต่อไปและถูกคุมเข้มมากขึ้นในปีนี้แม้ว่าจะมีการเรียกร้องให้รัฐเพิ่มการลงทุนเพื่อช่วยกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจให้มากขึ้น

ผลการสำรวจล่าสุดของแบงก์ ออฟ อเมริกา เมอร์ริล ลินช์ พบว่า 48% ของผู้จัดการการเงินที่ตอบแบบสอบถามเชื่อว่า รัฐบาลทั่วโลกจะดำเนินนโยบายอย่างระมัดระวังและเข้มงวดมากขึ้น ในระดับ “มากเกินไป” แต่ในฝั่งของจีน กลับมีความคาดหวังในทิศทางตรงกันข้าม โดยส่วนใหญ่คาดว่า จีนจะยังคงเพิ่มงบลงทุนในโครงการต่างๆเพื่อรักษาอัตราเติบโตทางเศรษฐกิจไว้ในระดับที่ไม่สั่นคลอนสเถียรภาพทางการเมืองของจีนเองก่อนที่จะมีการเปิดสมัยการประชุมสภาประชาชนแห่งชาติครั้งที่ 19 ในปี 2560

 ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ฟื้นตัวน้อย

ในปีที่ผ่านมา ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ที่ปรับลดลงส่งผลกระทบรุนแรงต่อประเทศกำลังพัฒนาดาวรุ่งอย่างบราซิล รัสเซีย และไนจีเรีย ไอเอ็มเอฟคาดการณ์ว่า ในปี 2560 นี้ ราคาจะปรับสูงขึ้นเพียงเล็กน้อย หลายประเทศเริ่มปรับตัวรับสถานการณ์ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ได้ดีขึ้น เช่น อินเดีย แต่รายงานระบุว่าประเทศที่น่าเป็นห่วงจากปัจจัยเสี่ยงด้านราคาสินค้าโภคภัณฑ์ ประเทศแถบทะเลทรายซาฮาราในแอฟริกา อเมริกาใต้ ประเทศเครือรัฐเอกราช (ซีไอเอส)ที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต และตะวันออกกลาง

เศรษฐกิจที่ถดถอยในปี 2559 ของประเทศกำลังพัฒนาดาวรุ่งบางประเทศ และภาวะเศรษฐกิจซบเซาที่เป็นปัญหาสะสางไม่เสร็จจนถึงขณะนี้ในหลายประเทศอุตสาหกรรมพัฒนาแล้ว เป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นว่า เศรษฐกิจโลกในปี 2560 ยังคงจะต้องเผชิญหลากหลายความท้าทาย ผู้นำรัฐบาลของประเทศต่างๆจะต้องพยายามขับเคลื่อนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลกต่อไปท่ามกลางปัจจัยซ้ำเติมที่จะเข้ามาเพิ่มความยุ่งยาก ไม่ว่าจะเป็นภัยสงคราม การก่อการร้าย โรคระบาด หรืออุปสรรคอื่นๆ

จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 37 ฉบับที่ 3,223 วันที่ 1 – 4 มกราคม 2560

นักลงทุนควรจับตามองเศรษฐกิจสหรัฐฯ ปี 59 ก่อนตัดสินใจลงทุน

หลังจากที่รัฐบาลของประธานาธิบดีบารัค โอบามา พยายามกระตุ้นเศรษฐกิจสหรัฐฯ อย่างต่อเนื่อง ทำให้มีการจ้างงานเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะการจ้างงานนอกภาคการเกษตรเพิ่มขึ้นเฉลี่ยเดือนละ 230,000 ตำแหน่ง เป็นผลให้อัตราการว่างงานสหรัฐฯ ปรับลดลงมาที่ร้อยละ 5 ซึ่งถือว่าเป็นระดับที่ต่ำมาก อย่างไรก็ตาม เมื่อมองในภาพรวมจีดีพี ปี 2558 ของสหรัฐฯ กลับขยายตัวเพียงร้อยละ 2.4 ไม่ต่างจากปี 2557 เนื่องจากเศรษฐกิจโดยรวมยังชะลอตัว ซึ่งโดยปกติแล้วหากค่าจีดีพีอยู่ในระดับร้อยละ 3 ขึ้นไปจะแสดงว่าเศรษฐกิจมีเสถียรภาพ

การชะลอตัวของเศรษฐกิจสหรัฐฯ อาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกเนื่องจากสหรัฐฯ เป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับหนึ่ง ทั้งนี้ กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ วิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้เศรษฐกิจสหรัฐฯ ชะลอตัวว่าเกี่ยวข้องกับการลงทุนในภาคพลังงานที่ลดลงอันเป็นผลกระทบต่อเนื่องมาจากความผันผวนของราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกและสถานะความแข็งตัวของค่าเงินดอลลาร์สหรัฐที่ทำให้ปริมาณการส่งออกอ่อนตัวลง

นอกจากนี้ ตลาดหุ้นสหรัฐฯ ตั้งแต่ต้นเดือนมกราคมมีการปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่อง เช่นเดียวกับสถานะการณ์หุ้นทั่วโลกที่มีการปรับตัวลดลงเกือบร้อยละ 10 ทำให้มูลค่าหุ้นทั่วโลกลดลงถึง 7 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือมีมูลค่าประมาณ 2 เท่าของจีดีพีของประเทศไทย

ความผันผวนของทั้งเศรษฐกิจสหรัฐฯ และเศรษฐกิจโลกทำให้องค์กรการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ต้องประเมินสถานการณ์เศรษฐกิจโลกอีกครั้ง โดยประเมินว่าจีดีพีโลกจะลดลงร้อยละ 0.2 ทั้งในปี 2559 และ 2560 นักวิชาการคาดการณ์ว่า นักธุรกิจยังไม่ควรทำการลงทุนในเกือบทุกสินทรัพย์ช่วงต้นปี 2559 เว้นแต่การลงทุนซื้อพันธบัตรคุณภาพสูงและทองคำ ทั้งนี้ ธนาคารแห่งสหรัฐฯ (แบงค์ ออฟ อเมริกา) ได้ประเมินก่อนหน้านี้ว่าการลงทุนปีนี้จะน่าเบื่อเพราะเศรษฐกิจโลกจะฟื้นตัวอย่างเชื่องช้า และสิ่งที่นักลงทุนควรจับตามองเป็นพิเศษคือ การปรับขึ้นดอกเบี้ยของสหรัฐฯ ปัญหาเศรษฐกิจจีนและค่าเงินหยวน และการตกต่ำของราคาน้ำมัน

ชญาดา พลพันธุ์

อ้างอิง

1. ดร. ศุภวุฒิ สายเชื้อ ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและการเมืองในปี 2559 กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ 1 กุมภาพันธ์ 2559
2. เศรษฐกิจสหรัฐหดตัวแรงในไตรมาส 4 ปีที่แล้ว เดลินิวส์ 1 กุมภาพันธ์ 2559
3. James Pethokoukis, It’s officially a lost decade for the US economy, Business Insider, January 31 2016

ไอเอ็มเอฟลดคาดการณ์เศรษฐกิจโลกปี 2559 เหลือร้อยละ 3.4

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ ไอเอ็มเอฟ ได้ลดการคาดการณ์การเติบโต ของเศรษฐกิจโลกในปี 2559 จากร้อยละ 3.6 ที่ได้คาดการณ์ไว้ในเดือนตุลาคมปีที่ผ่านมา เหลือเพียงร้อยละ 3.4 และกล่าวว่าในปี 2559 จะเป็นปีที่มีความท้าทายอย่างยิ่ง

นอกจากนี้ ไอเอ็มเอฟ ยังลดการคาดการณ์ในปี 2560 ลงเป็นร้อยละ 3.6 จากร้อยละ 3.8 ไอเอ็มเอฟให้เหตุผลลดการคาดการณ์เศรษฐกิจในปี 2559 ว่าเนื่องจากเศรษฐกิจจีนยังชะลอตัว ภาคการส่งออกและการผลิตของจีนลดลง เศรษฐกิจของบราซิลอยู่ในภาวะถดถอย ราคาน้ำมันดิบโลกที่ดิ่งลง ปัญหาความขัดแย้งผู้ผลิตน้ำมันดิบของกลุ่มตะวันออกกลาง และนโยบายทางการเงินของสหรัฐฯ ที่ยังเข้มงวด

ส่วนการคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจของ ตลาดเกิดใหม่เหลือร้อยละ 4.3 จากที่เคยคาดการณ์ไว้ที่ร้อยละ 4.5 ไอเอ็มเอฟได้ลดการคาดการณ์เศรษฐกิจของสหรัฐฯ จะขยายตัวในปี 2559 นี้ อยู่ที่ร้อยละ 2.6 จาก 2.8 ที่เคยคาดการณ์ไว้ในเดือนตุลาคมปีที่แล้ว

เศรษฐกิจภาพรวมของสหรัฐฯ ยังคงอยู่ในสภาพฟื้นตัว เงินดอลล่าร์ยังแข็งค่า ทางด้านการผลิตราคาน้ำมันดิบถูกลง ลดการลงทุนด้านเงินทุน ส่วนเศรษฐกิจของกลุ่มยูโรในปี 2559 จะขยายตัวร้อยละ 1.7 เพิ่มขึ้นร้อยละ 0.1 ส่วนประเทศญี่ปุ่นและอังกฤษไม่มีการเปลี่ยนแปลง

ที่มา: Bloomberg Business วันที่ 19 มกราคม 2559

ขอบคุณข้อมูล: สำนักงานส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ ณ นครชิคาโก