หลังรอคอยมานานกว่า 26 ปี ล่าสุด บริษัท AquaBounty ของสหรัฐฯ ประกาศพร้อมวางจำหน่าย  “แซลมอนตัดต่อพันธุกรรม” ให้ผู้บริโภคชาวอเมริกันได้ลองเป็นครั้งแรก

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2538 บริษัทเทคโนโลยีชีวภาพ อะควาเบาน์ที (AquaBounty) ได้เริ่มกระบวนการขอรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (FDA) สหรัฐฯ เพื่อขออนุมัติการเพาะพันธุ์ปลาแซลมอนแอตแลนติกที่ดัดแปลงพันธุกรรมสำหรับการนำมาบริโภคเป็นอาหารเป็นครั้งแรก ภายใต้ชื่อทางการค้า     อะควาแอดเวนเทจ (AquAdvantage) โดยปลาแซลมอนดังกล่าว ถูกพัฒนาขึ้นด้วยการรวมยีนที่ผลิตฮอร์โมนเพื่อการเจริญเติบโตของปลาแซลมอนธรรมชาติในมหาสมุทรแปซิฟิก (Pacific Chinook) เข้ากับจีโนมของปลาแซลมอนแอตแลนติก ซึ่งส่งผลให้ปลาเจริญเติบโตได้อย่างรวดเร็ว และลดเวลาในการเพาะพันธุ์เพื่อนำออกสู่ตลาดจาก 3 ปี เหลือเพียง 18 เดือน โดยอะคว เบาน์ทีจะสามารถเพาะพันธุ์ปลาแซลมอนสดได้มากขึ้นถึง 70 % ต่อปี เมื่อเทียบกับการเพาะพันธุ์ปลาแซลมอนแอตแลนติกทั่วไป

เมื่อปี 2558 FDA ได้อนุมัติและให้การรับรองว่า ปลาแซลมอนของบริษัทอะควาเบาน์ทีมีความปลอดภัยในการบริโภคเท่าเทียมกับปลาแซลมอนปกติ แต่ทางบริษัทฯ มิได้เริ่มทำการเพาะพันธุ์ปลาจนกระทั่งปี 2562 เนื่องจากเกิดความล่าช้าเรื่องข้อกำหนดของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ เกี่ยวกับการติดฉลากอาหารที่ใช้เทคโนโลยีชีวภาพ

ล่าสุด ทางบริษัทได้ประกาศว่า ปลาแซลมอนจำนวนกว่า 5 เมตริกตัน ที่ถูกจับขึ้นมาในครั้งแรกในช่วงปลายเดือน พ.ค. ที่ผ่านมา ได้ถูกสั่งจองหมดแล้ว โดยนาย โจ ลาสโปรกาตา รองประธานฝ่ายพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ บริษัท Samuels and Son Seafood ซึ่งเป็นผู้จัดจำหน่ายปลาแซลมอนของอะควาเบาน์ทีได้กล่าวว่า “ปลาแซลมอนดัดแปลงพันธุกรรมของอะควาเบาน์ที เป็นปลาแซลมอนที่ผลิตในสหรัฐฯ มีคุณภาพที่เชื่อถือได้ และมีรสชาติอร่อย ”

แนวโน้มผลกระทบของปลาแซลมอนดัดแปลงพันธุกรรมต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ

เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2563 ผู้พิพากษาประจำ U.S. District Court for the Northern District of California ได้ตัดสินคดีที่กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมยื่นฟ้อง FDA เรื่องการรับรองปลาแซลมอนดัดแปลงพันธุกรรม โดยผู้พิพากษาระบุว่า การกระทำของ FDA เป็นการละเมิดกฎหมายสิ่งแวดล้อม และสั่งการให้ FDA กลับไปศึกษาถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ในกรณีที่ปลาแซลมอลดัดแปลงพันธุกรรมเหล่านี้หลุดออกไปปะปนกับแซลมอนตามธรรมชาติ

สตีฟ มาชูดา ทนายความของเอิร์ธจัสติส (Earthjustice) องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรด้านสิ่งแวดล้อมกล่าวว่า “ผลการตัดสินครั้งนี้ เป็นการตอกย้ำถึงสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์บอกกับ FDA มานานหลายปี ว่าการเพาะพันธุ์ปลาแซลมอนที่ได้รับการดัดแปลงพันธุกรรม จะก่อให้เกิดความเสี่ยงที่ไม่สามารถยอมรับได้ หากปลาหลบหนีและรั่วไหลปะปนกับปลาแซลมอนในธรรมชาติ ซึ่ง FDA ต้องเข้าใจและยอมรับความเสี่ยงนั้นเพื่อป้องกันอันตรายที่จะเกิดขึ้น”

“พวกเราควรมุ่งเน้นไปที่การช่วยประชากรปลาแซลมอนป่าในธรรมชาติที่เรามีอยู่แล้ว ไม่ใช่การผลิตสายพันธุ์ใหม่ที่ก่อให้เกิดภัยคุกคามต่อความอยู่รอดของพวกมัน” เขากล่าว

จากการศึกษาพบว่า มีความเสี่ยงสูงที่สิ่งมีชีวิตปรับแต่งพันธุกรรมจะหลบหนีเข้าไปในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ ซึ่งในกรณีนี้ ปลาแซลมอนที่ได้รับการดัดแปลงพันธุกรรม จะสามารถผสมข้ามสายพันธุ์กับปลาพื้นเมืองได้ หรือที่เรียกว่า “การปนเปื้อนจากพันธุกรรม” ที่ปกติจะเกิดขึ้นกับพืชดัดแปลงพันธุกรรม ไปผสมเกสรกับพืชตามธรรมชาติ ซึ่งการปนเปื้อนเหล่านี้ ทำให้เกษตรกรสหรัฐฯ ต้องเสียเงินหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา

ทั้งนี้ การพัฒนาพันธุ์พืชและสัตว์ด้วยการดัดแปลงพันธุกรรมย่อมมีผู้ไม่เห็นด้วย อันเนื่องมาจากผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น เช่น กรณีที่สัตว์หลบหนีออกจากสถานเพาะเลี้ยง และอาจใช้ชีวิตปะปนอยู่กับสัตว์สายพันธุ์ธรรมชาติ หรือแม้แต่ผสมพันธุ์กับสัตว์ในสายพันธุ์ธรรมชาติ

แต่ทั้งนี้ FDA ได้พิจารณาแล้วว่า แซลมอนของอะควาเบาน์ทีจะไม่มีผลกระทบต่อธรรมชาติ โดยยืนยันว่า กระบวนการตรวจสอบขั้นตอนการผลิตและเพาะพันธุ์ของอะควาเบาน์ทีมีมาตรฐาน และกระบวนการติดตามอย่างเคร่งครัด ซึ่งจะไม่ก่อให้เกิดผลกระทบที่น่าเป็นห่วงต่อระบบนิเวศสหรัฐฯ เนื่องจากมีโอกาสน้อยมากที่ปลาแซลมอนอะควาเบาน์ทีจะสามารถหลบหนีจากสถานเพาะเลี้ยงออกไปได้ หรือสามารถอยู่รอดในธรรมชาติได้ รวมถึงมีโอกาสน้อยมากที่จะทำการผสมพันธุ์กับปลาแซลมอนแอตแลนติกตามธรรมชาติ โดยมีกรอบมาตรการกักกันทางกายภาพและชีวภาพที่เป็นตัวกำหนด

อ้างอิงข้อมูลจาก

• https://reason.com/2021/05/14/after-26-years-of-fda-delays-u-s-consumers-can-finally-buy-genetically-enhanced-aquabounty-salmon/
• https://www.foodsafetynews.com/2020/11/judge-orders-fda-to-analyze-risks-of-escape-by-genetically-engineered-salmon/
• https://www.fda.gov/animal-veterinary/animals-intentional-genomic-alterations/questions-and-answers-fdas-approval-aquadvantage-salmon

องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ เปิดเผยข้อมูลสถิติล่าสุดพบว่า ในปี 2561 มีปริมาณปลาทูน่าที่ได้จากการประมงทั่วโลกทั้งสิ้น 5.2 ล้านตัน ซึ่งประเทศไทยถือเป็นผู้ส่งออกสินค้าปลาทูน่าทั้งแบบสด แช่แข็ง และแปรรูป ที่มีมูลค่าการส่งออกมากที่สุดในโลก โดยในปี 2562 ไทยมีมูลค่าการส่งออกสินค้าปลาทูน่าทั้งสิ้น 2.24 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 18.95 ของมูลค่าการส่งออกสินค้าปลาทูน่าทั่วโลก

ในปี 2563 ขนาดของอุตสาหกรรมปลาทูน่าโลกมีมูลค่าทั้งสิ้นประมาณ 1.22 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ และคาดว่าจะขยายตัวมาอยู่ที่มูลค่า 1.46 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2569 หรือขยายตัวด้วยอัตราเฉลี่ย 3 % ต่อปี ในช่วงระหว่างปี 2564 – 2569 โดยมีปัจจัยสนับสนุนหลักมาจากรายได้ผู้บริโภคเฉลี่ยปรับตัวเพิ่มสูงขึ้น

สำหรับทูน่าปริมาณ 5.2 ล้านตันที่ได้จากการประมงทั่วโลกนั้น แบ่งเป็นทูน่าสายพันธุ์ Skipjack 57.50 % สายพันธุ์ Yellowfin 28.70 % สายพันธุ์ Bigeye 8.20 % สายพันธุ์ Albacore 4.60 % และสายพันธุ์ Atlantic Bluefin 1.0 % โดยคาดว่าปริมาณการทำประมงปลาทูน่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 7.3 ล้านตันภายในปี 2567 โดยน่านน้ำทะเลสำหรับการประมงปลาทูน่าที่สำคัญได้แก่ มหาสมุทรแปซิฟิก 70 % มหาสมุทรอินเดีย 20 % และมหาสมุทรแอตแลนติกและเมดิเตอร์เรเนียน 10 %

จากข้อมูลความนิยมบริโภคทูน่าในสหรัฐอเมริกาพบว่า ปลาทูน่าเป็นผลิตภัณฑ์อาหารทะเลที่ผู้บริโภคชาวอเมริกันนิยมเลือกบริโภคเป็นอันดับที่ 3 รองจากกุ้งและปลาแซลมอน แต่ในช่วงต้นปี 2563 ปริมาณความต้องการบริโภคลดลง 19% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันกับปีที่ผ่านมา จากการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด– 19 ซึ่งทำให้ความต้องการบริโภคโดยรวมของปลาทูน่าลดลง โดยเฉพาะปลาทูน่าสดและแช่แข็ง

อย่างไรก็ตามคาดว่า ภาวะการแพร่ระบาดในสหรัฐฯ ที่เริ่มปรับตัวดีขึ้นอย่างต่อเนื่องหลังการแจกจ่ายวัคซีน ประกอบกับนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจของรัฐบาลสหรัฐฯ ทำให้ผู้บริโภคชาวอเมริกันหันกลับไปบริโภคสินค้ามากขึ้น ช่วยให้อุตสาหกรรมร้านอาหารและผู้ให้บริการอาหารขยายตัวในช่วงครึ่งปีหลังนี้ และทำให้ตลาดค้าปลีกสินค้าปลาทูน่าในสหรัฐฯ ขยายตัวเฉลี่ยประมาณร้อยละ 3 ในปี 2564

การนำเข้าปลาทูน่าของสหรัฐฯ

ในเดือนมกราคม 2564 สหรัฐฯ มีมูลค่าการนำเข้าสินค้าปลาทูน่าทั้งสิ้น 132.66 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือนำเข้าเพิ่มขึ้น 20.03 % เทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่ผ่านมา ซึ่งแบ่งเป็นสินค้าปลาทูน่ากระป๋องเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 113.09 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็น 85.25 % สินค้าปลาทูน่าแช่เย็น 15.82 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็น 11.93 % และสินค้าปลาทูน่าแช่แข็ง 3.75 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็น 2.85 %

สหรัฐฯ นำเข้าปลาทูน่ากระป๋องสูงสุดจากไทย ปริมาณเกือบครึ่งหนึ่งของการนำเข้าทูน่ากระป๋องทั้งหมด

เดือนมกราคม 2564 สหรัฐฯ นำเข้าปลาทูน่ากระป๋องมูลค่ารวม 113.09 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขยายตัวเพิ่มขึ้น 30.47 % เทียบกับช่วงเวลาเดียวกันกับปีที่ผ่านมา และมีการนำเข้าปลาทูน่ากระป๋องสูงสุดจากไทยถึง 47.60 % คิดเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 53.83 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขยายตัว 12.47 % ทั้งนี้ สหรัฐฯ มีแนวโน้มนำเข้าสินค้าปลาทูน่ากระป๋องจากไทยเพิ่มขึ้นมาตลอดนับตั้งแต่ปี 2561 โดยนำเข้าส่วนที่เหลือจากเวียดนาม อินโดนีเซีย เม็กซิโก และมอริเชียส ตามลำดับ

จุดแข็งและจุดอ่อนของไทยในการส่งออกปลาทูน่า 

ประเทศไทยมีจุดแข็งสำคัญในฐานะผู้ส่งออก จากการที่ไทยเป็นผู้ประกอบการแปรรูปและส่งออกสินค้าปลาทูน่ารายใหญ่ที่สุดของโลก โดยเฉพาะสินค้าปลาทูน่ากระป๋อง ทำให้มีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดโลกสูง นอกจากนี้อุตสาหกรรมการแปรรูปสินค้าอาหารทะเลและปลาทูน่าของไทยยังมีขนาดใหญ่และกำลังการผลิตมากเพียงพอ ตามความต้องการของผู้นำเข้า และอุตสาหกรรมการแปรรูปสินค้าอาหารทะเลไทยมีอุตสาหกรรมรองรับสนับสนุนแบบครบวงจร

อย่างไรก็ตาม การประมงไทยยังประสบปัญหาการทำประมงที่ไม่ได้มาตรฐานตามหน่วยงานมาตรฐานสิ่งแวดล้อมสากล นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเรือประมงเถื่อนออกทำการประมง ส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของสินค้า รวมไปถึงปัจจัยค่าแรงขั้นต่ำที่ปรับตัวสูงขึ้น ทำให้ต้นทุนการผลิตในอุตสาหกรรมปรับตัวเพิ่มสูงขึ้น ทั้งยังมีปัญหาแรงงานผิดกฎหมายที่หน่วยงานและผู้บริโภคในต่างประเทศให้ความสนใจ นอกจากนี้กระบวนการผลิตและแปรรูปสินค้าปลาทูน่าในไทย ส่วนมากยังคงเป็นการรับจ้างผลิตให้กับผู้นำเข้าในต่างประเทศ ทำให้สินค้าแบรนด์ไทยขาดการพัฒนาสินค้าอย่างจริงจัง

ทั้งนี้ โอกาสการส่งออกของไทยก็คือ แนวโน้มเศรษฐกิจสหรัฐฯ ในช่วงปีหลังมีแนวโน้มกำลังฟื้นตัว หลังจากที่ได้รับผลกระทบจากภาวะการแพร่ระบาดของโควิด-19 ที่ส่งผลทำให้การใช้จ่ายภาคประชาชนในประเทศ นอกจากนี้อุตสาหกรรมการผลิตและแปรรูปสินค้าปลาทูน่าในสหรัฐฯ หดตัวต่อเนื่อง จากอุปสรรคด้านต้นทุนการผลิต โดยเฉพาะปัจจัยด้านค้าแรงงานในประเทศที่ค่อนข้างสูง ทำให้มีความต้องการนำเข้าสินค้าปลาทูน่า เพื่อสนับสนุนการบริโภคภายในประเทศมากขึ้น และในปัจจุบันผู้บริโภคชาวอเมริกันให้ความสำคัญกับสินค้าเพื่อสุขภาพยิ่งขึ้น ทำให้มีความต้องการบริโภคปลาทูน่ามากขึ้น

เพราะนอกจากเนื้อปลาทูน่าจะได้รับความนิยมไปทั่วโลกมานานนับร้อยปีแล้ว ยังเป็นแหล่งอาหารที่ให้โปรตีนสูงเทียบเท่ากับเนื้อไก่ แต่ทูน่ามีราคาถูกกว่า ทั้งยังไม่มีกลิ่นที่รุนแรง สามารถนำไปปรุงอาหารได้อย่างหลากหลาย และที่สำคัญทูน่าเป็นอาหารทะเลที่มีไขมันน้อย เหมาะสำหรับผู้บริโภคที่กำลังให้ความนิยมกับกระแสรักษ์สุขภาพในปัจจุบัน

อ้างอิงข้อมูลจาก

https://www.ditp.go.th/ditp_web61/article_sub_view.php?filename=contents_attach/732588/732588.pdf&title=732588&cate=650&d=0

ไทยนำร่องเปิดตลาดแมลงเพื่อการบริโภคในภูมิภาคอเมริกาเหนือผ่านการเจรจาส่งออกผลิตภัณฑ์ผงแป้งจิ้งหรีดสายพันธุ์สะดิ้งจากฟาร์มไทยไปเม็กซิโก สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติแนะเกษตรกรไทยเร่งพัฒนาฟาร์มส่งออกในช่วงที่กระแสการบริโภคโปรตีนจากแมลงในสหรัฐอเมริกากำลังอยู่ในช่วงขาขึ้น

นายพิศาล พงศาพิชณ์ เลขาธิการสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) ได้เปิดเผยว่า การเจรจากับเม็กซิโกในการเปิดตลาดผลิตภัณฑ์จิ้งหรีดประสบผลสำเร็จ โดยที่ผ่านมา มกอช. และกรมปศุสัตว์ ได้ผนึกกำลังเปิดตลาดจิ้งหรีดเม็กซิโก เพื่อขับเคลื่อนนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในการผลักดันให้ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกสินค้าจิ้งหรีดหลักของโลก โดยได้ร่วมจัดทำข้อมูลทางเทคนิคและเจรจากับสำนักงานแห่งชาติด้านสุขอนามัยความปลอดภัยและคุณภาพของการเกษตรและอาหารของเม็กซิโก

โดยเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2564 เม็กซิโกได้ประกาศอนุญาตการนำเข้าผลิตภัณฑ์จิ้งหรีดจากประเทศไทยอย่างเป็นทางการ โดยได้ประกาศข้อกำหนดด้านสุขอนามัยสัตว์ สำหรับการนำเข้าผลิตภัณฑ์ผงแป้งจิ้งหรีดสายพันธุ์สะดิ้งจากประเทศไทย

ทั้งนี้ สายพันธุ์จิ้งหรีดที่ไทยได้รับอนุญาตส่งออกไปยังเม็กซิโกได้ คือ จิ้งหรีดทองแดงลาย หรือ สะดิ้ง ในลักษณะผลิตภัณฑ์ผงแป้งจิ้งหรีด โดยมีเงื่อนไขการส่งออกหลัก คือ จิ้งหรีดจะต้องเลี้ยงในฟาร์มที่ผ่านการรับรองมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับฟาร์มจิ้งหรีด สินค้าจะต้องไม่มีการปนเปื้อนโปรตีนจากสัตว์เคี้ยวเอื้อง และต้องได้ใบรับรองสุขอนามัย จากกรมปศุสัตว์ประกอบการส่งออก

ตลาดแมลงที่กินได้ทั่วโลกมีมูลค่า 0.41 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2561 และคาดว่าจะขยายตัวที่ 19.7% ในปี 2568 ทั้งนี้เกิดมาจากการเพิ่มความใส่ใจในสุขภาพในหมู่คนรุ่นใหม่ที่มีความตระหนักเกี่ยวกับประโยชน์ทางโภชนาการและเต็มใจที่จะหาทางเลือกด้านอาหารใหม่ ๆ เนื่องจากแมลงอุดมไปด้วยโปรตีน ความต้องการจึงเพิ่มขึ้นในกลุ่มผู้บริโภควัยหนุ่มสาวที่นิยมออกกำลังกายและเปิดรับโปรตีนทางเลือก

ผลิตภัณฑ์ตลาดแมลงที่กินได้จะแบ่งออกเป็นหนอนผีเสื้อ ด้วง และจิ้งหรีด โดยด้วงเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่ผู้บริโภคนิยมมากที่สุดและคิดเป็นส่วนแบ่งมากกว่า 30% ของรายได้ทั่วโลกในปี 2561 และปัจจัยต่าง ๆ เช่น รสชาติที่แตกต่างเมื่อเทียบกับผลิตภัณฑ์อื่น ๆ รวมทั้งการรับรู้ที่เพิ่มขึ้นทางด้านโภชนาการ ยังมีส่วนช่วยทำให้โปรตีนจากแมลงได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นอีกด้วย

ในปี 2561 ภูมิภาคอเมริกาเหนือมีการบริโภคแมลงคิดเป็นสัดส่วนมากกว่า 25% เมื่อเทียบกับมูลค่าตลาดโลก และในส่วนของสหรัฐฯ เอง มีสัดส่วนมากกว่า 40% การรับรู้ที่เพิ่มขึ้นในหมู่ผู้บริโภคเกี่ยวกับประโยชน์ทางโภชนาการของแมลงทำให้โปรตีนจากแมลงกินได้กำลังได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นควบคู่ไปกับโปรตีนจากพืช

แมลงสามารถแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ได้หลายอย่าง เช่น แป้ง ผลโปรตีน และปัจจุบันส่วนแบ่งการตลาดสูงสุดของตลาดแมลงกินได้นั้นมาจากแมลงทั้งตัว ตามด้วยเอเนอร์จี้บาร์ ขนมขบเคี้ยว ส่วนผสมอาหารพิเศษและพาสต้า

นายพิศาลกล่าวว่า การเปิดตลาดจิ้งหรีดไทยไปเม็กซิโกถือเป็นก้าวสำคัญของการยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมจิ้งหรีดและแมลงกินได้ของไทยเข้าสู่ตลาดมาตรฐานสูงและยังถือเป็นการเปิดประตูสู่ภูมิภาคละตินอเมริกาและอาจนำไปสู่การขยายตลาดไปในภูมิภาคอเมริกาเหนือต่อไปได้ในอนาคต

สถาบันประมงแห่งชาติสหรัฐฯ ชี้ยอดขายอาหารทะเลเพิ่มสูงขึ้นในช่วงปีที่ผ่านมาจากการกักตุนอาหารของคนที่ทำงานจากที่บ้าน ส่งผลให้สหรัฐฯ นําเข้าอาหารทะเลจากไทยเพิ่มขึ้น 9.15% เป็นมูลค่ากว่าพันล้านดอลลาร์สหรัฐ และส่งผลให้การส่งออกกุ้ง ปลาทูน่ากระป๋อง ปลาแช่แข็งของไทยกระเตื้องขึ้น

ที่ประชุม Global Seafood Marketing Conference ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2564 โดยสถาบันประมงแห่งชาติของสหรัฐฯ ได้รายงานถึงยอดขายอาหารทะเลในสหรัฐฯ ในช่วงปี 2563 ที่ผ่านมา โดยพบว่าขยายตัวได้ดีจากผลของการแพร่ระบาดของโควิด-19 ส่งผลให้คนกักตุนอาหารเยอะขึ้น

ในรายงานระบุว่า ยอดขายอาหารทะเลแช่แข็งมีอัตราเพิ่มขึ้น 35%  มีมูลค่า 7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ อาหารทะเลสดเพิ่มขึ้น 24.5% มีมูลค่า 6.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ อาหารทะเลที่เก็บรักษาได้นาน (shelf-stable) เพิ่มขึ้น 20.3% มีมูลค่า 2.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ และอาหารทะเลที่จำหน่ายผ่านทาง e-commerce เพิ่มสูงขึ้นสามเท่าตัวหรือมีมูลค่าเกือบพันล้านดอลลาร์สหรัฐ

ในขณะเดียวกัน กุ้งดิบมียอดขายเพิ่มขึ้น 48% มีมูลค่า 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ กุ้งปรุงแต่งมียอดขายเพิ่มขึ้น25% มูลค่า 1.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ปลาสดเพิ่มขึ้น 22% อาหารทะเลทที่มีเปลือกเพิ่มขึ้น 24.6% และอาหารทะเลอื่นๆ เพิ่มขึ้น 18% อาหารทะเลสดที่จําหน่ายแบบชั่งนน้ำหนักมียอดขายขยายตัวสูงขึ้น 28% หรือมีมูลค่าประมาณ 871 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

นอกจากนี้ กลุ่มอาหารทะเลประเภทเก็บรักษาได้นานที่ขายได้ดี ได้แก่ ปลาทูน่า เพิ่มขึ้นเกือบ 19% มีมูลค่า 2.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ปลาแซลมอนเพิ่มขึ้น 30.3% มีมูลค่า 286 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หอยเพิ่มขึ้น 27% มีมูลค่า 62 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีผู้บริโภคกลุ่ม Baby Boomers เป็นกลุ่มผู้ซื้อรายใหญ่ที่สุดในหมวดอาหารทะเล shelf-stable

ผู้บริโภคที่ซื้ออาหารทะเลแช่แข็งส่วนใหญ่มีรายได้ครัวเรือนมากกว่า 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ โดยยอดขายอาหารทะเลในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน 2563 เพิ่มสูงขึ้น 50-90% ด้วยอานิสงส์จากมาตรการทํางานที่บ้านและการทําอาหารรับประทานเองมากขึ้น ในช่วงเริ่มต้นของการแพร่ระบาดโควิด-19

สถาบันประมงแห่งชาติสหรัฐฯ เห็นว่า ในอนาคตยอดขายของอาหารทะเลแช่แข็งจะค่อยๆ ลดลงเพราะคนอเมริกันจะได้รับการฉีดวัคซีนเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เริ่มออกนอกบ้านและหันไปรับประทานอาหารนอกบ้านเพิ่มมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ยอดขายอาหารทะเลทางออนไลน์ยังคงมีการขยายตัว

ในปี 2563 สหรัฐฯ นําเข้าสินค้าอาหารทะเลคิดเป็น 90% ของความต้องการบริโภคตลอดปี โดยมีการนําเข้าอาหารทะเลจากต่างประเทศเป็นมูลค่า 22,450.08 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ลดลงไปจากปีที่ผ่านมา 0.45% สหรัฐฯ มีแหล่งนําเข้าสินค้าอาหารทะเลสําคัญได้แก่ แคนาดา อินเดีย ชิลี อินโดนิเซีย จีน เวียดนาม และไทย

สหรัฐฯ นําเข้าอาหารทะเลจากไทยเป็นมูลค่า 1,349.25 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2563 ขยายตัวเพิ่มขึ้น 9.15% ในส่วนของสินค้าอาหารไทยที่สำคัญในตลาดสหรัฐฯ ได้แก่ กุ้ง ปลาทูน่ากระป๋อง ปลาแช่แข็งและอาหารทะเลมูลค่าเพิ่ม

ตามรายงานสถานการณ์ประมงล่าสุดของสหรัฐฯ จัดทําโดยสํานักงานบริหารมหาสมุทรและบรรยากาศแห่ง ชาติ กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ (NOAA) พบว่า คนอเมริกันบริโภคอาหารทะเลโดยเฉลี่ยคิดเป็น 16.1 ปอนด์ต่อคน หรือเท่ากับ 7.32 กิโลกรัมในปี 2561 หรือเพิ่มขึ้น 0.1% จากปี 2560 กุ้งเป็นอาหารทะเลที่บริโภคมากที่สุด คิดเป็นจํานวน 4.6 ปอนด์ต่อคน หรือเท่ากับ 2.09 กิโลกรัม หรือเพิ่มขึ้น 7.5%

ปลาแซลมอนเป็นอันดับสอง จํานวน 2.55 ปอนด์ต่อคน ลดลง 0.30% และปลาทูน่ากระป๋องเป็นอันดับที่ 3 จํานวน 2.1 ปอนด์ต่อคน อาหารทะเลชนิดอื่นๆ ที่ได้รับความนิยมบริโภคได้แก่ปลานิล ปลาพอลล๊อก ปลาดุก ปลาหมึก เป็นต้น

ความรับผิดชอบต่อสังคมเป็นปัจจัยส่วนหนึ่งที่มีผลต่อการตัดสินใจสั่งซื้อสินค้าร้านค้าปลีกระดับชาติของสหรัฐฯ ในปัจจุบัน และร้านค้าต่าง ๆ ได้กําหนดภาระผูกพันในเรื่องความโปร่งใส (Transparency) การตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) และความรับผิดชอบในการสืบเสาะหาสินค้า (Responsible Sourcing) ให้เป็นภารกิจของฝ่ายจัดซื้อสินค้าของบริษัท ซึ่งจะส่งผลกระทบมายังผู้ผลิต/ผู้ส่งออกในต่างประเทศ

ในปัจจุบันหลายประเทศทั่วโลกรวมถึงไทย ต่างเริ่มตื่นตัวและตระหนักรู้ถึงภัยธรรมชาติที่เกิดจากฝีมือมนุษย์ เราไม่สามารถปฏิเสธได้เลยว่า วิกฤติการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเลนั้น ล้วนแล้วแต่เป็นผลลัพธ์จากการดำรงชีวิตของมนุษย์ทั้งสิ้น หนึ่งในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยและได้รับความสนใจจากชาวไทยและชาวต่างชาติจำนวนมากคือ ข่าวการตายของ “มาเรียม” พะยูนเน็ตไอดอล เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นสามารถดึงความสนใจและทำให้คนไทยตระหนักถึงภัยร้ายของพลาสติก โดยเฉพาะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single-use plastic) กันมากยิ่งขึ้นในปัจจุบันหลายประเทศทั่วโลกรวมถึงไทย ต่างเริ่มตื่นตัวและตระหนักรู้ถึงภัยธรรมชาติที่เกิดจากฝีมือมนุษย์ เราไม่สามารถปฏิเสธได้เลยว่า วิกฤติการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเลนั้น ล้วนแล้วแต่เป็นผลลัพธ์จากการดำรงชีวิตของมนุษย์ทั้งสิ้น หนึ่งในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยและได้รับความสนใจจากชาวไทยและชาวต่างชาติจำนวนมากคือ ข่าวการตายของ “มาเรียม” พะยูนเน็ตไอดอล เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นสามารถดึงความสนใจและทำให้คนไทยตระหนักถึงภัยร้ายของพลาสติก โดยเฉพาะพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง (Single-use plastic) กันมากยิ่งขึ้น เนื่องจากผลการชันสูตรจากสัตวแพทย์พบว่า ในลำไส้ของมาเรียมเต็มไปด้วยเศษพลาสติกชิ้นเล็กชิ้นน้อย ซึ่งแน่นอนว่าพลาสติกดังกล่าวมีต้นทางมาจากขยะพลาสติกของมนุษย์จากบนบกนั่นเอง และด้วยเหตุนี้เองแนวคิดเรื่อง “Blue Economy” หรือ “เศรษฐกิจสีน้ำเงิน” จึงถือเป็นสิ่งที่น่าศึกษาและนำมาปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลประโยชน์สูงสุด ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ธรรมชาติทางทะเลและชายฝั่งให้ยั่งยืนสืบไป

เศรษฐกิจสีน้ำเงิน คือ แนวคิดที่นำเอาความยั่งยืนมาประยุกต์ใช้กับสิ่งแวดล้อมทางทะเล และการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคม โดยให้ความสำคัญกับการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ควบคู่ไปกับการดูแลรักษาระบบนิเวศทางทะเลอย่างยั่งยืน และไม่ส่งผลเสียต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตามชายฝั่งและในทะเล ซึ่งแนวคิดนี้เกิดขึ้นครั้งแรกในการประชุม United Nations Conference on Sustainable Development หรือที่เรียกกันในนาม “RIO+20” ณ นครรีโอเดจาเนโร ประเทศบราซิล เมื่อปี 2012

หลังจากการประชุมดังกล่าว แนวคิดเศรษฐกิจสีน้ำเงินได้รับกระแสตอบรับจากทั่วโลกเป็นอย่างดี จากองค์การสหประชาชาติ ธนาคารโลก หรือกลุ่มองค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ ต่างให้ความสำคัญกับแนวคิดนี้จนเกิดเป็นนโยบายในการพัฒนาเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ซึ่งจะครอบคลุมกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรทางทะเลทั้งทางตรงและทางอ้อม

ล่าสุดหน่วยงานประมงขององค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (National Oceanic and Atmospheric Administration) หรือ NOAA ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่อนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและส่งเสริมการทำประมงที่ยั่งยืนและปลอดภัยต่อระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมของสหรัฐฯ ภายใต้การดูแลของกระทรวงพาณิชย์ ได้เปิดตัวแผนกลยุทธ์เศรษฐกิจ Blue Economy สำหรับปี 2021-2025 โดยกำหนดแผนงานสำหรับวิธีการใหม่ ๆ ในการพัฒนาเศรษฐกิจสีน้ำเงินของสหรัฐฯ และเสริมสร้างเศรษฐกิจในมหาสมุทรทั่วโลก ที่คาดว่าจะมีมูลค่าเพิ่มขึ้นสองเท่าเป็น 3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในทศวรรษหน้า

การดำเนินงานของ NOAA สนับสนุนเศรษฐกิจชายฝั่งและกลุ่มประชากรที่อาศัยอยู่แถบชายฝั่งราว 127 ล้านคน หรือคิดเป็น 40% ของประชากรสหรัฐฯ โดยในปี 2018 เศรษฐกิจสีน้ำเงินของสหรัฐฯ สนับสนุนการจ้างงาน 2.3 ล้านตำแหน่ง และสร้างรายได้ราว 373 พันล้านดอลลาร์สหรัฐผ่านกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การท่องเที่ยวและสันทนาการ การขนส่งสินค้าและโลจิสติกส์ การประมงเชิงพาณิชย์และสันทนาการ การผลิตกระแสไฟฟ้า การวิจัย รวมถึงสินค้าและบริการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง

“การสนับสนุนการเติบโตของเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ทำให้เราสามารถช่วยเร่งการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจของประเทศได้” ดร.ทิม กัลลอเดท ผู้ช่วยรัฐมนตรีกระทรวงพาณิชย์ฝ่ายมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศ และรองผู้บริหาร NOAA กล่าว “แผนนี้แสดงให้เห็นว่า NOAA สามารถเพิ่มผลประโยชน์ของเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ให้กับชาวอเมริกันทุกคนได้อย่างไร”

แผนยุทธศาสตร์ซึ่ง NOAA จะดำเนินการผ่านโครงการริเริ่มของหน่วยงานต่าง ๆ มุ่งเน้นไปยัง 5 สาขา ได้แก่ การขนส่งทางทะเล การสำรวจมหาสมุทร ความสามารถในการแข่งขันด้านอาหารทะเล การท่องเที่ยวและการพักผ่อนหย่อนใจ และโครงการเพื่อลดความเสี่ยงทางธรรมชาติของชุมชนชายฝั่ง ผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน

ซึ่งทาง NOAA วางแผนที่จะเพิ่มประสิทธิภาพให้กับสาขาเหล่านี้ โดยใช้ประโยชน์จากความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน การใช้เทคโนโลยีใหม่ ๆ และการพัฒนาแนวคิด STEM education ซึ่งถือเป็นนวัตกรรมใหม่ และความพยายามในการเผยแพร่ เพื่อเป็นการฝึกอบรมผู้นำเศรษฐกิจสีน้ำเงินในรุ่นต่อ ๆ ไป

การประยุกต์ใช้ Blue Economy นี้ควรเป็นการร่วมดำเนินการจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐและเอกชน เนื่องจากทุกคนล้วนมีส่วนรับผิดชอบในการดูแลรักษา และอนุรักษ์สภาวะแวดล้อม การที่มีภาครัฐของประเทศต่าง ๆ ให้ความสำคัญกับประเด็นดังกล่าวจึงเป็นสัญญาณที่ดี โดยเฉพาะสหรัฐฯ ซึ่งปัจจุบันให้ความสำคัญกับประเด็นสภาพภูมิอากาศและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง

ที่มา:                                                                                                                                                                                                             https://www.commerce.gov/news/blog/2021/01/noaa-finalizes-strategy-enhance-growth-american-blue-economy / http://www.tpso.moc.go.th/sites/default/files/tpso_journal_feb_62_issue_91.pdf

จากนี้ไป ผู้ส่งออกปลาและผลิตภัณฑ์จากปลาไปยังสหรัฐฯ ต้องปฏิบัติตามกฎการป้องกันสำหรับการจับสัตว์น้ำพลอยได้ที่เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทางทะเลเช่นเดียวกับกฎการทำประมงในประเทศหลังจากที่สำนักงานประมงสหรัฐฯ ภายใต้องค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติ (NOAA Fisheries) เสนอร่างปรับปรุงกฎหมายคุ้มครองสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทางทะเล หรือ Marine Mammal Protection Act (MMPA)

ร่างกฎหมายดังกล่าวถูกเสนอเพื่อให้ครอบคลุมการคุ้มครองสัตว์ทะเลในน่านน้ำสากลไม่ให้ได้รับอันตรายจากการจับปลา โดยเพิ่มข้อกำหนดด้านแหล่งผลิตและส่งออกปลาและผลิตภัณฑ์ปลาไปจำหน่ายในสหรัฐฯ กฎนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อห้ามการนำเข้าอาหารทะเลจากประเทศที่ทำการประมงที่ก่อให้เกิดอันตรายต่อชีวิตของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทางทะเล เช่น ปลาวาฬ และโลมา เกินกว่าที่มาตรฐานของสหรัฐฯ อนุญาต

NOAA Fisheries พบว่า การจับสัตว์น้ำพลอยได้เป็นสาเหตุหลัก ๆ ของการบาดเจ็บและการเสียชีวิตของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลในสหรัฐฯ และทั่วโลก ตามข้อมูลของคณะกรรมการสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทางทะเลของสหรัฐฯ โดยข้อกำหนดใหม่ระบุให้ประเทศที่ส่งออกปลาและผลิตภัณฑ์ปลาไปยังสหรัฐฯ จะต้องแสดงให้เห็นว่า กระบวนการจับปลา มิได้มีการฆ่าหรือให้สร้างการบาดเจ็บร้ายแรงให้แก่สัตว์น้ำทะเลที่เลี้ยงลูกด้วยนม

สหรัฐฯ เป็นผู้นำระดับโลกในการอนุรักษ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลและการประมงอย่างยั่งยืนโดยการประมงของสหรัฐฯ ปฏิบัติตามแนวทางการอนุรักษ์ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก รวมถึงมาตรการลดการจับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลซึ่งเป็นภัยคุกคามระดับโลกต่อประชากรสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลจำนวนมาก

แม้สหรัฐฯ จะพยายามปกป้องสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลในน่านน้ำของตนเอง แต่เครื่องมือประมงยังคงเป็นภัยคุกคามที่สำคัญต่อประชากรวาฬและโลมา และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลอื่น ๆ โดยศูนย์ความหลากหลายทางชีวภาพรายงานว่า สัตว์เหล่านี้ราว 650,000 ตัว ถูกจับและฆ่าโดยไม่ได้ตั้งใจในเครื่องมือประมงทั่วโลก

สาระสำคัญจากบทบัญญัติการนำเข้าปลาและผลิตภัณฑ์จากปลา อ้างอิงจากกฎหมายคุ้มครองสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทางทะเล  มีจุดมุ่งหมายเพื่อลดการจับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลที่เกี่ยวข้องกับการประมงเชิงพาณิชย์ระหว่างประเทศ โดยกำหนดให้ประเทศที่ส่งออกปลาและผลิตภัณฑ์จากปลาไปยังสหรัฐอเมริกาต้องถือปฏิบัติตามมาตรฐานเดียวกันกับการทำการประมงเชิงพาณิชย์ของสหรัฐฯ

เพื่อให้การดำเนินการเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ บทบัญญัติการนำเข้าได้กำหนดระยะเวลายกเว้น 5 ปีเพื่อให้ประเทศที่จับสัตว์น้ำต่างประเทศมีเวลาในการพัฒนาโปรแกรมการกำกับดูแลตามความเหมาะสมซึ่งเทียบเคียงได้มาตรฐานโปรแกรมของสหรัฐฯ

“ เราได้พิจารณาอย่างรอบคอบถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการที่ผู้ทำประมงยังไม่สามารถได้รับการรับรองตามกฎนี้ได้ โดยเรามั่นใจว่า supply chain และผู้บริโภคอาหารทะเลจะไม่ได้รับผลกระทบจากการออกกฎใหม่นี้” จอน เฮ็นเดอร์เช็ด ผู้อำนวยการ NOAA ด้านการต่างประเทศและการตรวจสอบอาหารทะเลกล่าวในแถลงการณ์

กฎระเบียบใหม่มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2560 และจะมีผลบังคับใช้อย่างสมบูรณ์ภายในปี พ.ศ.2565 ประเทศผู้ส่งออกจะต้องติดตามและตรวจสอบการการทำประมง และประชากรวาฬ โลมา และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลอื่น ๆ อีกทั้งยังต้องปรับเปลี่ยนอุปกรณ์จับปลาตามความจำเป็นและยับยั้งการจับปลาในบางพื้นที่

ล่าสุด NOAA Fisheries ได้ประกาศ interim final rule เพื่อขยายเวลาให้กับผู้ทำประมงต่างประเทศในการสมัครและรับการเปรียบเทียบมาตรฐานในการทำประมงเชิงพาณิชย์เพื่อส่งออกปลาและผลิตภัณฑ์จากปลาไปยังสหรัฐอเมริกาเป็นเวลาหนึ่งปี เนื่องจากกำหนดวันที่เดิม ระบุให้กระบวนการเปรียบเทียบต้องเสร็จสิ้นภายในแปดเดือนนับจากวันที่สมัคร ซึ่งที่ผ่านมา มีผู้สมัครเข้ารับการประเมินมากถึงเกือบ 3,000 ราย รวมถึงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ส่งผลให้กระบวนการทั้งหมดล่าช้าออกไป

ภายใต้กำหนดวันที่ใหม่ ผู้ทำประมงสามารถส่งใบสมัครได้จนถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2564 และจะได้รับการดำเนินการเปรียบเทียบจนเสร็จสิ้นภายในวันที่ 31 ธันวาคม 2565

อ้างอิงข้อมูลจาก
https://www.fisheries.noaa.gov/foreign/marine-mammal-protection/noaa-fisheries-establishes-international-marine-mammal-bycatch-criteria-us-imports
https://news.mongabay.com/2016/08/noaa-establishes-final-rule-on-marine-mammal-bycatch-for-seafood-imports/